Urbane bašte (2)

Različiti su modeli i koncepti urbanih bašti, neki su tradicionalni, poput alotmenta (baštenskih parcela), a neki su još uvek u povoju, poput permakulturnog dizajna. Najpoznatiji i najrasprostranjeniji su sledeći:

Allotment garden ili samo alotment – površine izdeljene na veći broj malih parcela (desetine, pa čak i stotine), koje koriste pojedinci ili porodice nezavisno jedni od drugih; parcele su prilagođene individualnom, nekomercijalnom baštovanstvu, odnosno uzgajanju biljaka isključivo za lične potrebe

Community garden – celokupno dodeljeno zemljište obrađuju svi članovi zajednice skupa i nema zasebnih parcela. (Napomena: ovaj termin se može naći i za prethodno pomenute nezavisne bašte u zemljama koje ne koriste termin alotment)

Victory garden – bašte pobede iz vremena Prvog i Drugog svetskog rata, formirane sa ciljem smanjenja opšte oskudice hrane u ratnim uslovima i podizanje morala stanovništva

Roof odnosno krovne bašte, njima srodne vertikalne ili zidne, sve zastupljenije u gusto naseljenim gradovima

Garden sharing – poseban model zajedničkih bašti, gde vlasnik dodeli parcele, ispred ili iza svojih obradivih površina ili okućnica, drugima na korišćenje pod određenim dogovorenim uslovima, a najčešće to bude deoba plodova

Permakulturni dizajn – kompleksni sistem ekološkog dizajna koji spaja tradicionalno i moderno, ali gde centar plana nije čovek, već zemlja i njeno unapređenje, obogaćivanje, kroz punu simbiozu, bioraznolikost i samoodrživost u apsolutnom značenju.

Alotmenti

Pojedinačna veličina parcela obično odgovara potrebama porodice i često uključuje šupu ili spremište za alat i sklonište, a nekad i kolibu za sezonski ili vikend smeštaj. Individualni baštovani su često organizovani u alotment udruženja, koja zakupljuju ili dobijaju na određeni period zemlju koja može biti javno, privatno ili crkveno dobro i najčešće se uslovljava da se dodeljena parcela može koristiti isključivo za baštovanstvo (gajenje povrća, voća ili cveća), ali ne i za stalno stanovanje. Baštovani imaju obavezu da plaćaju mali iznos članarine udruženju, kao i da poštuju utvrđene uzanse, odredbe i podzakonske propise. Članstvo im daje određena demokratska prava.

Davne 1926. godine u Luksemburgu je osnovana Međunarodna organizacija “Office International du Coin de Terre et des Jardins Familiaux”, koja reprezentuje nacionalna alotment udruženja iz Austrije, Belgije, Danske, Finske, Francuske, Nemačke, Velike Britanije, Luksemburga, Holandije, Norveške, Švedske i Švajcarske, sa preko 2 miliona članova. Definisane su društvene, kulturne i ekonomske funkcije alotment bašti kroz unapređenje kvaliteta života, prijatan i koristan hobi, relaksaciju, kontakt sa prirodom. Za decu su to mesta za igranje i učenje o prirodi. Nezaposlenima pruža osećaj da rade nešto korisno, uz dobijanje jeftine i zdrave hrane. Starijima i licima sa određenim vrstama poteškoća nudi priliku da se sretnu sa drugim ljudima, da dele svoje aktivnosti sa istomišljenicima, da iskuse aktivnosti dobijanja proizvoda sopstvenim trudom.

Ovoj međunarodnoj organizaciji se 2006. godine pridružilo i nacionalno alotment udruženje Japana, da bi od 2016. postalo punopravni član. Inače, organizacija ima participativni status u Savetu Evrope.

Prve alotment bašte se javljaju u Danskoj krajem 18. veka, izdvajanjem zemljišta van utvrđenih zidina gradova, odlukom gradskih uprava. Do 1828. godine ove bašte su već postojale u 7 gradova Danske. Prva alotment zajednica osnovana po privatnoj inicijativi nastala je u Alborgu 1884. godine, a 7 godina kasnije se osniva i u Kopenhagenu pod imenom Zaštita radnika. Nakon toga alotmenti se javljaju širom zemlje. Početkom 20. veka u Danskoj je postojalo oko 20 hiljada alotment bašti, od čega samo u Kopenhagenu 6000. Početkom 21. veka ima ih preko 62 hiljade.

Prva unija alotmenta nastala je, takođe u Kopenhagenu, 1908. godine od 20 lokalnih asocijacija. Ideja stvaranja unija raširila se Danskom do 1914. godine, što je rezultiralo nastankom federalne unije, sa ciljem boljeg pregovaračkog položaja prema državi i lokalnim vlastima od kojih su alotment udruženja rentirala zemlju. Danas federalna unija reprezentuje oko 400 alotment asocijacija u 75 gradova i opština.

Krompir iz Helsinkija

Danski model se kasnije raširio i na ostale nordijske zemlje, najpre u Švedsku, a potom i Norvešku i Finsku. U Švedskoj je prva alotment bašta napravljena oko 1860. godine u mestu Landskrona oko tvrđave, a tridesetak godina kasnije u Malmeu. U glavnom gradu početkom 20. veka. Ideju je u Švedsku donela Ana Lindhagen, žena visokog društvenog položaja i liderka socijal-demoktraije, oduševljena onim što je videla prilikom posete Kopenhagenu. Opisivala je to kao važnu porodičnu sponu, gde svi članovi porodice mogu deliti rad i slobodno vreme, na čistom vazduhu, proizvodeći ono što im je potrebno. Ideje je pokušala da prenese i Lenjinu (prilikom njegovog boravka u Štokholmu, na putu iz Švajcarske ka Rusiji, nakon Februarske revolucije 1917. godine). Lenjin nije delio njeno oduševljenje, smatrajući da radnici treba da se bave proleterskom revolucijom, a ne baštovanstvom.

Švedska Federacija alotmenta je osnovana 1921. godine i danas reprezentuje više od 26 hiljada bašti. Zemlja se uglavnom rentira od lokalnih vlasti.

U Norveškoj je danas 13 alotment zajednica sa oko 2 hiljade članova. Najstarija je iz 1908. godine, a najveća ima 600 članova i nalazi se u Oslu, u blizini šume i Sognsvan jezera. Veoma su popularne, imaju liste čekanja na kojima se provede 10, a nekad i 20 godina do dobijanja svoje parcele.

U Finskoj je formirana Federacija finskih alotmenta kao neprofitna organizacija, sa ciljem pružanja podrške članovima i njihovog povezivanja. Danas postoji oko 30 asocijacija sa oko 3700 članova, širom Finske. Svaka alotment parcela sadrži malu letnju kućicu/ kolibu. Posle nordijskih zemalja, ovaj model baštovanstva proširio se dalje Evropom i svetom. U Austriji je prva alotment bašta nastala 1904. godine. U Francuskoj postoje brojne lokacije sa alotmentima, ali su prilično nepristupačne, nebezbedne (uz ivice autoputeva, pruga) sa nedovoljnim vodosnabdevanjem i lošom regulativom.

Nastaviće se

https://en.wikipedia.org/wiki/Allotment_(gardening)

https://en.wikipedia.org/wiki/Garden_sharing

https://en.wikipedia.org/wiki/Victory_garden

https://www.tripsavvy.com/german-garden-houses-4062140https://www.gradjevinarstvo.rs/tekstovi/1352/820/urbana-agrokultura-proizvodnja-hrane-u-naseljenim-sredinama

Podeli

Related posts